X
تبلیغات
دیالوگ - درد و راه های مقابله با آن

دیالوگ

مجموعه مقالات روانشناسی

درد و روشهای مقابله با آن 1

 

 

 

                     درد و روشهای مقابله با آن

 

 

 

         

درد و روشهای مقابله با آن

 

در آغاز مقاله نخست درباره درد و حافظۀ درد توضیحی داده می شود و سپس در مورد کمردرد و بطورکلی روش های مقابله با درد، مطا لبی ارائه       می گردد.

 

هیچ عیب و ننگی نیست که ضعیف  باشیم.

هیچ عیب و ننگی نیست  که مجروح باشیم.

هیچ عیب و ننگی نیست که تنها گذاشته شده باشیم .

هیچ عیب و ننگی نیست که پیچیده باشیم .

هیچ عیب و ننگی نیست که بی حاصل باشیم.                                                

هیچ عیب و ننگی نیست که مهربان باشیم.

در دومین کنگرۀ درد:                             Untied Lovsick Society / Lovepanges / TM

 

هیچ عیب و ننگی نیست که با احساس باشیم.

هیچ عیب و ننگی نیست که درد داشته باشیم.

آیا انسانی وجود دارد که تا به حال درد را حس نکرده باشد ؟

کریستوف اشلینگن زیف  (Christopf Schlingensief ) که یک هنرمند است، در دومین کنگرۀ درد (Untied Lovsick Society)  گفت : « نخستین و بزرگترین درد جدایی برای من،  هنگامی بود که به د نیا آمدم. درد جدایی از مادر، مستقل شدن و ترک جایی که در آن احساس امنیت مطلق می کردم. پس از آن من باید خودم مستقلا مدفوع می کردم. اما در شکم مادرم چنین نبود. من این درد مستقل شدن را به احساس خوشبختی و خلا قیت تبدیل کردم ».

 

درد با همه ابعاد زندگی ما در هم آمیخته است، در بعد اجتماعی                ( تبعیضاتی که درجا معه می توانند مو جب رنجش ما گردند)، در بعد اقتصادی (بحران های اقتصادی) ، ابعاد روانی، سیاسی، هنری و ...... 

یا هنگامی که عزیزی را از دست می دهیم و یا به هنگام مهاجرت که باید دوستان، بستگان و میهنمان را ترک کنیم و ...

تصور کنید که بدن ما دارای گیرنده ای برای درد نباشد، در آنصورت اگر ما دچار زخم معده بشویم و یا اگرکتری آبجوشی را برداریم، هرگز متو جه درد آن نمی شویم. این امر مو جب وارد آمدن ضربا ت جبران ناپذیری بر ما می گردد.      

ما باید درد را به عنوا ن هشداری (Signal که از بدن ما صادر می شود و حامل پیامی می باشد بپذیریم و سعی کنیم به آن توجه داشته، معنی آن را بفهمیم و به خوا ست آن پاسخ دهیم. این پیام می توا ند شا مل موارد زیر باشد:  

١-  آرزوی آرامش و استراحت ( بدنبال فشار بیش از حد کار)

۲- پیام درمانی (برای بیماری ها و یا آسیب دیدگی هایی که برای آنها باید به متخصص مراجعه نمود)     

٣ - برخورد اصلی با مشکل و نه فرار از آن

۴-  انتظارات بیش از حد از خودمان

و ...

اگر درد مدت زیادی بدرازا بکشد به حا لت مزمن در آمده و ایجاد بیماری می کند و نتیجه آن فلج شدن ما در زندگی ا ست .

به عنوان مثال اگر مدت داشتن کمردرد کسی بیش از شش ماه بدرازا بکشد، این درد  می تواند مزمن شده و در نتیجه به یک بیماری طولانی  مدت تبدیل گردد. ۸۸ درصد از مردم آلمان از بیماری درد رنج می برند و ٣٣ درصد از آنان بصو رت متناوب با درد دست به گریبان هستند .

هما نگونه که در مقا له استرس ( منتشره در شماره ۶۸ مجلۀ رنگین کمان) شرح داده شده است، مسئله درد را نیز باید از ٣ دیدگاه مو رد ارزیابی قرا ر داد :

 ١-  فیزیولوژیکی

۲-  روحی

٣-  اجتما عی

این شیوۀ ارزیابی نه تنها در مورد درد بلکه در مورد بسیاری از بیما ری های دیگر نیز صادق است، یعنی  بیماری از یکی از ا بعاد نامبرده شده در بالا آغاز می گردد و کم کم به ابعاد دیگر زندگی  ما کشیده می شود و آنها را تحت تا ثیرقرار می دهد.

 مثا ل یک : ستو ن فقرات فردی بر اثر ورزش آسیب دیده است (بعد فیزیولو ژیکی) :

ا ین مسئله می تو اند ابتدا مو جب ماندن او در خانه و منزوی شدن وی گردد و سپس کم کم به افسردگی و ابتلا به بی خوابی منتهی شود (بعد روحی ) و به د نبال آن ارتباط او با دوستا ن و آشنایانش نیز قطع شود ( بعد اجتماعی ) .

 مثا ل دوم: فردی که به دلیل وجود ا سترس در محیط کارش (دلیل روحی)،  اعصا ب سمپاتیکش فعال شده و این امرموجب ترشح هورمو نهای استرس ساز (نور آدرنا لین و ...) در بدن وی گردیده است و بدنبال آن ماهیچه های شا نه، گردن و ا طرا ف ستو ن فقرات او منقبض شده اند ( انقباض عضلا نی) و در نتیجه احسا س درد در نواحی کمر و شا نه ها می کند (فیزیولو ژیکی)  حالت پرخا شگرانه و عصبی و تها جمی بخو د می گیرد و کم کم خو د را منزوی می سازد (دلیل اجتماعی) و نتیجۀ نهایی آن نیز عقب رفت وی در امور اجتماعی می باشد.

مثا ل سوم:  آرایشگری به دلیل داشتن اختلاف با همسرش (بعد اجتماعی) کم کم حالت عصبی پیدا کرده ( بعد روحی ) و بتدریج به بیماری سردرد مزمن (بعد فیزیولو ژیکی) مبتلا می گردد.

مثا ل چهارم: دانش آموزانی که نمی توانند در مدرسه با همکلا سی هایشان  ارتباطی برقرار کنند (بعد اجتما عی)، کم کم دچار ترس از مدرسه رفتن می شوند (بعد روحی) و پیش از رفتن به مدرسه به دل درد و دل پیچه(بعد فیزیو لو ژیکی) مبتلا می گردند.

 هنگامی که بیماری به پزشک مر اجعه می کند همه این سه بعد در ایجاد درد او دخا لت دا رند و به همین دلیل درمان بیماری وی نیز اغلب تنها با برخورد با یکی از این ابعا د  امکان پذیر نمی با شد .

سیستم درد : به طور ساده باید گفت که گیرنده های درد در تمام با فت های بدن و پو ست وجود دارند که بر اثر آسیب دیدگی،    تورم و محرک های ترکیب کننده، تحت تا ثیر قرار گرفته و درد را از طریق انجام فعل و انفعالات شیمیایی ( یونی) از یک سلول عصبی به سلول عصبی بعدی انتقال می دهند. برای سرعت بخشیدن به این امر، این اطلاعا ت ابتدا به سلول های عصبی - نخاعی انتقا ل پیدا می کنند و سپس به تالاموس به عنوان اولین قسمت دریافت درد در مغز داده می شوند. تالاموس نیز پس از دریافت درد آن را به بخش های سه گانۀ زیر منتقل می سازد :

١-  به مرکز بیداری (ساخت شبکه ای) ( Formatio neticularis) که در امور تنفسی و گوارشی دخالت د ارد.

۲- در سطح روئین مغز ( Cerebral Cortex) که در آنجا درد آگاها نه درک شده و منطق آن شناخته می شود .

٣-  در دستگاه کناره ای (Limbic System) که از لحا ظ احساسی ارزش یا میزان درد تخمین زده می شود .

پس از تالاموس انتقال اطلاعا ت و تغییرا ت هو رمو نی در بدن توسط هیپوفیز صورت می گیرد.  به طور کلی می توان نتیجه گرفت که سیستم های مختلف مغز درگیر مسئله درد گردیده و نمی توان بخش مجزا و مشخصی را به تنهایی مسئول دریا فت درد و یا برخورد و وا کنش در برابر آن دا نست .

اما آنچه مسلم است آن است که میزا ن و اندازه و یا تصور درد با یک نسبت مساوی در افراد گوناگون متفاوت است که این امرنیز  به احساس روحی، جسمی و یا حتی تربیتی هر فرد بستگی دارد و حتی مشاهده گردیده است که درد می تواند در موا قع اضطراری بر اثر ترس افزایش یافته و یا برعکس کاهش یابد یا تا آن حد که ما احساس درد خو د را فرامو ش کنیم. به عنوان مثال بسیار دیده شده است که افراد مجروح در موا قع اضطراری یا ویژه ای، مثلا با پاهای شکسته یا مجروح خود برای فرار یا کمک به عزیزان خود اصلا احساس دردی نمی کنند و هنگامی که از وضعیت ا ضطراری به حالت طبیعی برگشته اند تا زه متوجۀ مصدوم یا مجروح بودن خود  می گردند.

حافظه درد : همانگونه که پیش از این نوضیح داده شد، بخش های گوناگون مغز درگیر دریافت پیام درد می باشند. این مسئله   موجب می گردد که تارهای ویژۀ مربوط به گیرنده های درد که مجموعا سلول های عصبی درد را (در تالاموس) در مغز تشکیل       می دهند در درد های مزمن ضخیم تر شده و انشعا بات آنها نیز بیشتر گردد و در نتیجه، فرد با کوچکترین درد یا تحریکی چندین برابر احسا س درد و نا راحتی کند. عامل ایجاد کنندۀ این درد می تواند سرما، گرما، فشار و یا مجروحیت با شد، در درهای مزمن گیرنده های درد بسیار حسا س تر و تخصصی تر می شوند و در مغز حافظه ای برای درد شکل می گیرد که هرچه درد مزمن تر گردد  این حا فظه نیز قوی تر می گردد. مانند وزنه برداری که با بردا شتن مرتب وزنه، ما هیچه های قوی تر و  بزرگتری پیدا می کند و حتی اگر مدتی وزنه برداری نکند ماهیچه های وی همچنان قو ی و تو انا هستند. چنین وضعیتی نیز کاملا در مورد درد در مغز صا د ق است یعنی اگرحتی عوا مل جسمی ، روحی و  اجتماعی درد نیز برطرف شده با شند، فرد همچنان احسا س د رد و ناراحتی می کند. زیرا به دلیل درد مزمن گیرنده های درد نزد وی فعا ل و حسا س شده و وی در برابرکو چکترین عامل ناراحت کننده ای، احساس درد شدید می کند. به عبارت دیگرحا فظۀ درد در وی قوی شده است و اگر در برابر این حا فظه اقدامی صورت نگیرد این حا فظه همچنان قوی و قوی تر می گردد. برای رفع این حالت باید حافظۀ درد را از طریق کاهش احساس درد ضعیف نمود زیرا همانگونه که اگر ورزشکاری مدتی دراز ورزش نکند عضلا ت او تحلیل رفته و ضعیف می گردند، اگردرد نیز در فرد کا هش یا بد حا فظه درد نیز در آن شخص ضعیف می گردد.

 شیوه های کا هش دادن درد که حافظۀ درد را نیز ضعیف می سازند و برای تا ثیر بهتر بر درد های مزمن باید همزما ن بکار گرفته شوند عبا رتند از :

١-  شیوۀ دا روئی : در این شیوه در صو رت تشخیص پزشک ، دا رو هایی استفا ده می شوند که موجب کا هش درد می گردند.

۲ -  شیوۀ جسمانی :  حرکت های  فیزیو تراپی ، یوگا و ورزشی

٣-  شیوۀ روا نی : خود ریلکسی، هیپنو تیزم، یو گا (مدیتیشن) و انبسا ط عضلا نی به روش یاکو بسن، رفتار درمانی، روانکاوی و....

  

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم بهمن 1385ساعت 15:54  توسط فرید م.دهکردی  | 

درد و روشهای مقابله با آن 2

 

 

                           کمردرد و بطورکلی روشهای مقابله با درد

 

 

                              

 

 

 

 

کمردرد و بطورکلی روش های مقابله با درد :

در جهان امروز اغلب انسان ها امرار معاش خود را بدون داشتن حرکت و یا با کمبود حرکت انجام می دهند. انسان ها طوری    برنا مه ریزی شده اند که برای کار تغذیه و رفاه خود باید در حرکت و فعالیت دائمی باشند. بنا بر نظریه تکا مل داروین صدها هزار سال طول کشید تا  انسا ن توانست از حالت چهار دست و پا روی دو پایش  بایستد. اما اکنون مجددا بدلیل نشستن ممتد بر روی صندلی و نداشتن حرکت، اغلب ستون فقرات وی از حالت عمودی به حالت خمیده در می آید و این مسئله در دراز مدت  موجب آسیب دیدن مهره های کمر وی می گردد. یکی از بزرگترین درد هایی که افراد درجامعه پیشرفته امروزی به آن مبتلا هستند درد کمر می با شد. در آلمان ۹۰ درصد از بزرگسالان در طی زندگی شا ن حداقل یک بار دچار درد کمر می شوند و ٣۰ تا ۴۰ درصد از آنان از کمردرد مزمن  رنج می برند و  این به این معنا نیست که جوا نا ن از ابتلا به کمر درد در امان هستند بلکه حدود ٣۰ درصد از افراد ۷ تا ١۷ سال نیز در این کشور از مشکل کمردرد رنج می برند . به دلیل همین  رواج گستردۀ بیماری کمردرد است که آن را بیماری اجتماعی مردمی می نامند. سالیانه ۲۵ درصد از بودجۀ صندوق های بیمه در کشور آلمان صرف درمان این بیماری می گردد و  مطابق برآوردهای انجام شده نزدیک به ۲۰میلیارد یورو یه دلیل کار نکردن افراد مبتلا شده به کمردرد و نرفتن به سرکار به اقتصاد این کشور خسارت وارد می گردد. .

سالانه بیش ا ز ١۰۰۰۰۰ نفر در آلمان برای ترمیم غضروف میان مهره های کمر (Intervertebral disk) مورد عمل جراحی قرار می گیرند ( ازمجلۀ , Orthpress منتشره در تاریخ 16/3/2004 ) و قابل ذکر است که به گفته دکتر Oeljess schläger  ۸۰ درصد از این جراحی ها کمکی در بهبود کمردرد به ایشان نمی کند و سالانه نزدیک به ۲۰میلیون نفر در آلمان به پزشک مراجعه می کنند که نزد آنان هیچگونه علت پزشکی و یا تغییری در ستون فقرات یافت نمی شود که بتو ا ند علت درد ایشان را تو ضیح دهد.

مهمترین فاکتور های کمردرد عبا رتند از:

١-  استرس : در نتیجۀ فعال شدن اعصاب سمپاتیک و کم شدن فعالیت اعصاب پا را سمپاتیک، در نواحی شانه ،گردن، ماهیچه های باسن و کمر، انقباض عضلانی صورت گرفته و موجب ایجاد فشار در ستون فقرات می گردد که با کوچکترین تحریکی ایجاد درد می کند. از دیگر بیماری های رایج که علت آن استرس می با شد می توان سردرد را نام برد که ناشی از       انقباض ماهیچه های شانه ها و گردن می با شد. سرو صدا، شرایط نامناسب برای خواب و برخی ا ز مواد غذایی تشدید کنندۀ این بیماری  هستند .

۲- ضعیف بودن ما هیچه ها : بویژه ماهیچه های شانه، شکم و باسن که نتیجه آن چند برابر شدن فشار وارده بر ستون مهره های کمر می باشد .

علت اصلی ضعیف شدن ما هیچه ها نیز کمی حرکت و یا حرکت های بدنی یکنواخت است که در نتیجۀ آن عضلات شخص تحلیل رفته و ضعیف می شوند . چاقی و بزرگ شدن شکم نیز موجب چندین برابر شدن فشار وارد بر ستو ن فقرات می گردد .

٣- حرکتهای بدنی اشتباه : برداشتن بارهای سنگین، بی دقتی در نحوه بلند کردن بار، فشار بیش از حد بر بدن، حرکت های ورزشی بدون رعایت اصول علمی، حرکت های یکنو اخت ما نند کار دندا نپزشکا ن، کارمندان پشت میز نشین، کارکنان رستوران، مهندسان، نگهبانان و ....که یا به حالت ایستاده و یا اکثرا نشسته انجام می گیرد و موجب می شود که عضلات یک طرف از بدن کوتاه و منقبض و در طرف دیگر منبسط و کشیده شود و بدن از حالت توازن خود خارج گردد (در قسمتی که عضلات کشش پیدا کرده اند این عضلات فعالیتشان کم و بتدریج ضعیف و تنبل می شوند و در قسمتی که عضلات منقبض شده اند این عضلات فعال و قوی می شوند)  بدین ترتیب ستون فقرات که در میان دو طرف بدن قرار دارد از تعادل خارج می گردد و این عدم تعادل،  فشاری بیش از حد به ستون فقرات و عضلات اطراف آن وارد می سازد که موجب درد در این نواحی می گردد و این وضعیت سبب می شود که یکی ازشانه ها بالاتر از دیگری قرار بگیرد که آن را می توان با دستگاههای ویژه ای اندازه گیری کرد و گا هی حتی با چشم نیز دید.

مهمترین عاملی که می تواند به بهبود درد یاری برساند آن است که فرد خود را در برابر درد ناتوان ، درمانده و اسیر احساس نکند و  از حالت غیرفعال فکری و جسمی بیرون بیا ید و به این معتقد باشد که بیشتر از هرگونه روش درمانی، این خود او است که می تواند به خودش کمک نماید و شیوه های درمانی تنها هنگامی کارساز هستند که فرد به شکل فعال و همه جا نبه ای    (روا نی ، اجتماعی و جسمانی ) با مسئله برخورد کند.

 روش هایی برای مقابله با کمردرد :

پیاده روی، آهسته دویدن (در دردهای کم) ، شنای کرال پشت، قرار گرفتن در وان آب گرم (که موجب ا نبساط عضلانی می شود و برای درد های کم موثر می باشد)،  تشک مناسب ( هر فرد بطور متوسط یک سوم از عمرش را درخواب بسر می برد. برای خرید تشک مناسب می توان از کارشناسان مربوطه کمک گرفت)، دوچرخه سواری با سرعت کم، ماساژ ( نه همیشه با تجویز پزشک) ، طب سو زنی، فشار درمانی ) acupressure ( و ... 

 

راه های مقابله با کلیه دردها :

هیپنوتیزم :

یکی از قدیمی ترین و موثرترین روش های رهایی از درد ،هیپنوتیزم است که پزشکان و روانشناسان متخصص در این فن معمولا آن را با شیوه های دیگر (مانند رفتاردرمانی، روانکاوی، فیزیوتراپی و...) بکار برده و سعی می کنند با همکاری خود بیمار و با  استفاده از توانایی های نهفته در وی به مقا بله با درد پرداخته و یا او را در آرامش فروبرده تا فکر و ذهنش از درد منحرف شود.

 

یوگا و روش های دیگر:

با توجه به تجربه شخصی خودم می توانم از یوگا به عنوان یکی از شیوه های کارسازی که فرد با آن می تواند با درد خود مقابله نماید نام ببرم. یوگا شامل تمرینات بدنی، مدیتیشن و تنفس می گردد (همانگونه که پیشتر اشاره کردم سیستم تنفسی کسانی که درد دارند در مرکز بیداری مغز به هم می خورد)  یو گا را می توان با روش های جدیدتری مانند انبسا ط عضلانی به روش یاکو بسن، خود آرامبخشی به روش يرفسور شولتز (Schultz)و هیپنوتیزمی  همراه کرد.

  یوگا همراه با روش های آرامبخشی دیگر،  هردو مسئله جسمی، روحی و روانی بیمار راتحت تاثیر قرار می دهد. و بصورت گروهی می تو اند بعد اجتماعی عامل ایجاد کنندۀ درد را  غیر مستقیم تحت الشعاع قرار     می دهد. 

 

خود آرامبخشی یا خود هیپنوتیزمی : به روش دکتر شولتز(J.H. Schultz)

یکی از شیوه هایی می باشد که خود فرد می توا ند از آن استفاده کرده و خود را به حالت آرامش فرو ببرد که مسلما همراه کردن آن با تمرینا ت تنفسی، تاثیر بیشتری بر روی بیمار دارد. اما باید توجه دا شت که اگر کسی که این شیوه را به هنگام درد مورد استفا ده قرار می دهد درد خود را ریشه یابی نکند مانند آن است که داروی مسکنی برای التیام موقت آن به کار برده باشد که این کار نهایتا نتیجه مثبتی ندارد .

انبساط عضلا نی به روش یاکوبسن )  E. Jacobson ):

این روش که ساده می باشد و فرد بسرعت آن را در چند جلسه تو سط مربی یا کتاب و یا مقالاتی که در این زمینه وجود دارد فرا می گیرد برای بیماری های کمردرد و سردرد بسیار موثر می باشد و یکی از بهترین رو ش های پیشگیری از سردرد می باشد.

از مزایای روش هایی که در بالا به آنها اشاره گردید یکی آن است که افرادی که با درد دست به گریبان هستند و اغلب کسانی هستند که از لحاظ جسمانی، روحی و روانی تحت فشار می باشند، از این جهت کاملا مفید است که روش ریلکس در همراهی با دیگر روش های درمانی استفاده شود.

ماساژالکترونیکی:

 در این روش که به کمک جریان ضعیف برق انجام می گردد تارهای عصبی تحریک می شوند و روشی بسیار موثرمی باشد .اما حتما می باید توسط کادر متخصص و پزشک  انجام گیرد.

رابطه جنسی: 

داشتن را بطه جنسی یکی ا ز مسا ئلی ا ست که موجب منحر ف شدن فکر از د رد و کمتر کر دن مسئله د رد می گر دد. بر اسا س تحقیقا ت انجا م شده د ر دا نشگا ه Hopkins آمریکا ثا بت گر دیده فا نتز ی را بطه جنسی  برای بیماران با درد کم ، مو جب بهبو دی بیما ران مبتلا به د رد  می شود. مسلما این متد  در هپینوتیزم به روش عمیق کارسازتر میباشد.

 

خنده درمانی:

 درباره خندیدن در مقاله ا سترس بحث کوتاهی دا شته ایم. آقای  نورمن کوسینس Cousins  Norman یکی از پایه گزاران خنده درمانی، توا نست ورم و تورمی را که در کنار ستو ن فقراتش ایجاد شده بود با تماشای فیلم های کمدی بهبود بخشد.

به هنگام درد می توا ن زمینه ای برای خندیدن  فراهم آورد تا بیمار مسئله درد را همیشه با خاطرات تلخ و رنج آور نیامیزد و در او این احساس بوجود بیاید که با وجود درد هم می توان لحظات خوبی دا شت. خندیدن همچنین موجب می گردد که فکر فرد از درد منحرف شود.           

در بیمارستان کودکان کرول ویتس در ایالت زاکسن آنهالت در آلمان Kröllwitz ـ Sachsen-Anhalt ، دلقک هایی که دوره ویژه ای دیده اند یک بار در هفته در بخش جراحی و بخش کودکان سرطانی و سه بخش دیگر از این بیمارستان، برای کودکان،  برنامه های شاد و خنده آوری اجرا می کنند که نقش بسزایی در بهبودی درد آنان و کاهش آن داشته اند. اکنون بد نیست که از خود بپرسیم: چه مدتی است که کتاب های خنده آور نخوانده ایم؟ چه مدتی است که فیلم های شاد و خنده آور ندیده ایم؟ چرا در کتابخانه های ما اثری از کتاب های خنده آوری مانند ملا نصرالدین نیست؟ درهفته چند بار فیلم خنده آور می بینیم ؟

 

 

 

منابع:

Achterberg, J. Rituale der  Heilung. Die Kraft von Phantasiebildern im Gesundheitsprozess. Münschen: Goldmann, 1996

Burkhard, Peter/Gerl, Wilhelm: Entspannung, Goldmann, München 1981

Moll, A: Hypnotism. London: Walter Scott, 1890

Ortho-Das Patient- und Kundenmagazin für Medizinisch und Gesundheitlich Interessierte, Ausgabe Nr. 2/03

Schultz, Johannes Heinrich: Das autogene Training. Thieme, Stuttgart 1979

Schwäbisch, Lutz/Siems, Martin: Selbstentfaltung durch Meditation. Rowohl, Reinbek 1976.

Weitzenhoffer, A. M. The practice of hynotim. New York: John Wiley, 1989

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم بهمن 1385ساعت 14:54  توسط فرید م.دهکردی  |