X
تبلیغات
دیالوگ - اختلالات غذایی

دیالوگ

مجموعه مقالات روانشناسی

اختلالات غذایی

 

                                    اختلالات غذایی

 

 

 

 

بخش نخست:

در این بخش از نوشته به  تجزیه و تحلیل اختلالات غذایی ( کم اشتهایی و گرسنگی مفرط) و در مقاله بعدی به روش های درمانی این دو اختلال می پردازیم.

اختلالات غذایی بطور کلی به ۳ دسته تقسیم می شوند:

۱   کم  اشتهایی روانی  (Anorexia nervosa)

۲- گرسنگی مفرط روانی  Bulimia nervosa))

۳-چاقی مفرط (ََAdipositas)

در آیین نامۀ مربوط به معیارهای شناسایی اختلالات روانی( DSM-IV-T ) کم اشتهایی و گرسنگی مفرط بعنوان اختلالات روانیِ غذایی شناخته شده و چاقی مفرط بعنوان اختلالی در رفتار غذایی و یک اختلال بدنی(somatic)  بشمار می آید. هرچند  می توان چاقی مفرط را نیز  نتییجه اختلالات رفتار غذایی و روانی دانست.

 این اختلالا ت بعلت وجود کالری زیاد و یا کمبود کالری در بدن  ایجاد   می گردند.

دسته های اول و دوم  بعنوان اختلالات روانی غذایی در جوامع امروزی شناخته شده اند.

امروزه متاسفانه اغلب مردم لاغری و خوش اندامی را با سلامتی یکی  می دانند. بسیاری از ورزشکاران (کشتی گیران، سوارکاران، اسکی بازان و . . .)، هنر يیشگان، مانکن های مدل های لباس که باید توجه ویژه ای به وزن خود داشته باشند به اختلالات روانی غذایی، بویژه کم غذایی مبتلا می گردند.

اختلالات غذایی که در  زنان ۹۰ درصد و در مردان ۱۰ درصد می باشد اغلب  در سن بلوغ آغاز می گردند [۱].

علت اصلی بروز این اختلالات نارضایتی از اندام و آرزوی لاغرشدن و بعبارت دیگر ترس از چاق شدن می باشد. رژیم غذایی متوالی(دایِت (Diet و تمرکز بیش از حد روی چگونگی وضعیت اندام  و وزن  بدن، موجب بروز اختلالات  روانی  و روان تنی و نهایتا بستری شدن فرد در کلینیک می گردند که درصورت معالجه نشدن، در شرایط بسیار حاد حتی موجب مرگ شخص نیز   می گردد. ( این مسئله بویژه در مورد کم اشتهایی صدق می کند).

 

۱.  کم اشتهایی روانی (Anorexia nervosa  ):  

نسبت دادن عنوان کم اشتهایی به این اختلال نادرست می باشد زیرا این افراد در واقع میل شدیدی به غذا خوردن دارند.

ویژگی های کم اشتهایی روانی:

۱-  بیماران  مبتلا به کم اشتهایی روانی وزن بسیار کمی  دارند ( این اختلال موجب می گردد تا این بیماران دارای وزنی بشوند که کمتر از ۸۵ درصد وزن نرمال مورد نظر در جدول استاندارد ثبت  شده، می باشد. بعبارت دیگر، آنان بیشتر از ١۵ درصد از وزن نرمال مورد نظر را از دست می دهند) و این  وضعیت بدلیل کمبود انرژی در بدن آنان می تواند حتی به مرگ ایشان ختم شود. کاهش وزن این افراد به  این دلیل است که آنان از خوردن انواع دسر و شیرینی  خودداری  می کنند و  مواد غذای خود را به پروتئین و مواد کم کالری محدود می سازند. بدین ترتیب تغذیه این افراد بتدریج  یک جانبه می گردد و ایشان  با گرفتن روز ه های متوالی ( کم کردن تعداد وعده های غذایی، مثلا تا یکبار در روز) و با انجام فعالیت های زیاد بدنی به کم کردن وزن خود می پردازند  بعضی از ایشان حتی از مادۀ اسهال آورکمک گرفته[۲] و یا خود را به استفراغ کردن وا می دارند ( از طریق خوردن بیش از حد غذا در یک وعده و سپس وارد کردن انگشت در حلق).

۲- این بیماران اختلال در دریافت و شناخت واقعی از وزن و فرم اندام خود دارند. این افراد با آنکه بیش از حد لاغر هستند حس می کنند که اندامشان بویژه در نواحی شکم، پهلوها، ران ها و باسن بیش از حد چاق و نا متناسب هستند.

۳-داشتن ترس از چاق شدن که موجب تصمیم آنان برای کاهش دادن وزن می گردد.

۴-در خانمها عادت ماهانه تا مدتی بیش از ۳ ماه قطع می گردد.

از ویژگی های دیگر این افراد می توان به  ارتباط قوی میان وزن و اندام آنان با احترام به خود (self-esteem) و ارزشی که ایشان برای خود قائل هستند اشاره نمود . این بیماران با صرف وقت و انرژی بسیار زیاد غذای خود را وسواس گونه تهیه کرده، بر سفره می چینند و می خورند. آنان همیشه به مطالعه کتاب ها و موضوعات مربوط به تغذیه می پردازند و ساعتها مقابل آینه ایستاده و با آنکه بیش از حد لاغرند به اندام خود به دیدۀ انتقاد می نگرند.

کم اشتهایی روانی خود به ۲ نوع تقسیم می شود:   

 

۱. نوع محدود سازنده (Restrictive Type):  دراین نوع از کم اشتهایی کاهش وزن بیمار به علت محدود ساختن شدید تغذیه می باشد که در جریان آن فرد بطور منظم دچار حمله غذایی  نمی شود و رفتارهای نوع مسهلی (Purging) را نیز در خود ندارد (استفراغ برای خود بوجود آوردن و یا سوء استفاده از مواد اسهال آور). 

 

                                               :Binge-Eating/Purging-Type  همراه  با حمله غذایی نوع مسهلی  .۲

در این نوع فرد بطور منظم  حمله غذایی دارد و بعد از خوردن با ایجاد استفراغ و یا با سوء استفاده از مواد مسهل آب بدن خود را از دست می دهد. اختلالات این گروه شباهت زیادی به اختلالات بلومی دارند و در آنها نیز مانند بلومی گرایش به خودکشی ، اختلالات شخصیتی، رفتارهای عصبی، احتمال اعتیاد به مواد مخدر و الکل،  بیشتر از گروه نوع اول یعنی گروه محدود سازنده می باشد.

لازم است که تذکر دهم که افرادی که به  کم اشتهایی روانی تمایل دارند، به گرسنگی مفرط نیز گرایش داشته و در حالت برعکس آن، افرادی نیز که مبتلا به گرسنگی مفرط هستند به کم اشتهایی گرایش دارند.[۳]

میزان کم اشتهایی  نزد زنان ۹۰ تا ۹۵ درصد می باشد و این اختلال در هر سنی می تواند بروز نماید  اما  ابتلا به این بیماری نزد ایشان اغلب در ۱۴ تا ۱۹ سالگی روی می دهد.

 

۲. گرسنگی مفرط روانی (  Bulimia nervosa):

مشخصات:

۱. حمله غذایی  بین ۲ تا ۴۰ بار در هفته صورت می گیرد ، مقدارهر وعدۀ غذایی زیاد، کالری آن بالا ( بیش از ٣۰۰۰ کالری) و غذا نجویده خورده می شود،  ارزش طعم غذا برای این افراد کاهش یافته و ایشان پس از حمله غذایی معمولا خود را مجبور به استفراغ کرده و یا از مادۀ اسهال آور سوء استفاده می کنند.

۲-فعالیت  این افراد بیش از حد می باشد و مدت های طولانی از غذا خوردن خودداری می کنند

۳-  چگونگی اندام و وزن  در داشتن حس احترام به خود در آنان نقش بسزایی دارد.

۴-اقدامات بسیاری برای کاهش وزن خود می کنند.

۵-۹۰تا ۹۵ درصد بیماران در سنین ۱۵ تا ۲۸ هستند.

۶-وزن این افراد معمولا طبیعی است و می تواند کمتر و یا بیشتر از حد طبیعی نیز باشد.

۷- به هنگام استفراغ (بعد از حمله غذایی) احساس ناخوشایند روان تنی کاهش می یابد، و لی سپس احساس گناه، افسردگی، نفرت وترس  جایگزین آن می  گردد. [۴]

۸- فرد به هنگام حمله غذایی کنترل خود را بر رفتار غذایی اش از دست می دهد (کنترل  دست کشیدن از غذا) معمولا خود را وادار به استفراغ  می نماید و تقریبا نصف کالری غذایش را جذب می کند و به همین دلیل دوباره احساس گرسنگی کرده و غذا می خورد

و این دور باطل  یعنی بیشتر غذا خوردن و بیشتر استفراغ کردن  که موجب تکرار شدن  احساس کنترل کمتر بر تغذیه می گردد احساسات منفی روانی را در شخص بیشتر می نماید.

 

 درگرسنگی مفرط روانی  وقتی افراد وزن خود را کم می کنند اغلب مورد تشویق خانواده خود قرار می گیرند.

افراد مبتلا به گرسنگی مفرط روانی  نیز  به ۲  نوع تقسیم می شوند:

۱- نوع مسهلی (Purging-Type) که در آن فرد بطور مرتب استفراغ نموده و از مواد اسهال آور سوء استفاده می کند.

۲- نوع غیر مسهلی (No-Purging-Type ) که فرد مدت طولانی از خوردن غذا خودداری می کند، فعالیت بیش از حد بدنی دارد، بطور مرتب استفراغ نمی کند و از مادۀ اسهال آور سوء استفاده  نمی کند.

شباهت های کم اشتهایی روانی و گرسنگی مفرط روانی  بطور خلاصه شده عبارتند از :

گرفتن رژیم غذایی، ترس از چاقی، کوشش برای لاغری، مربوط کردن حس احترام به خود  با وزن و اندام خود، ظاهر شدن افسردگی،

 

تفاوتهای کم اشتهایی روانی و گرسنگی مفرط روانی:

 

     گرسنگی مفرط روانی                                                            کم اشتهایی روانی

 در اغلب افراد وزن طبیعی و یا کمی بیشتر یا کمتر از حد طبیعی است

وزن بسیار کم است

داشتن گرایش قوی به رفتارهای ضد اجتماعی مانند اعتیاد به مواد مخدر یا الکل ، دزدی

گرایش کمتر به رفتار ضد اجتماعی

قطع شدن یا غیر منظم شدن عادت ماهانه  در خانم ها

حداقل قطع عادت ماهانه به مدت سه ماه

از لحاظ جنسی فعال تر

از لحاظ جنسی فعالیت کمتر

خانمها شکل سنتی زندگی را بیشتر قبول دارند

خانمها شکل سنتی زندگی را کمتر قبول دارند

گرایش به رفتارهای نمایشی  متاثر کننده Dramatik) (    

گرایش به رفتارهای وسواسی

قبل از بیماری درگیری بیشتر با خانواده و و فامیل، پس از آن مطابقت بیشتر با خانواده و فامیل

قبل از اختلال مطابقت با خانواده و پس از ان درگیری با آنان

تقریبا در نبمی از خانمها اختلال در عادت ماهانه دیده نشده است

 عادت ماهانه همگی قطع می شود

شروع اختلال اغلب بین ۱۵تا۲۱سالگی

شروع ختلال اغلب بین۱۴تا۱۸ سالگی

 

افسردگی در افراد مبتلا به گرسنگی مفرط روانی کمتر دیده شده است و ایشان کمتر احساس خود را کنترل می کنند  در حالی که افراد مبتلا به کم اشتهایی روانی  اختلالات روان تنی خود را پنهان می کنند و اغلب توسط خانواده های خود برای درمان مراجعه می کنند. .آنان اگر خودشان نزد افراد متخصص بروند به این علت است که از لحاظ روان تنی احساس گرسنگی دارند نه به این دلیل که وزنشان کم است.

 

  

يی نو شتها:

۱. مطابق  بررسی های انجام شده :

الف: عامل اصلی اختلالات غذایی (گرسنگی مفرط روانی و کم اشتهایی روانی) رژیم غذایی می باشد. (زنان بیشترازمردان برای کم کردن وزن خود  از رژیم غذایی استفاده می کنند. مردان  برای کم کردن وزن خود بیشتر به ورزش و حرکات بدنی روی می آورند).

ب: این آمار ۱۰۰٪ نمی تواند درست باشد زیرا مردان معمولا از ابراز بیماری خود خودداری می کنند و برای درمان نیز دیرتر اقدام می کنند و این ها دقت آمار  را کم می کنند

ت. تشخیص اختلالات غذایی در زنان راحت تر می باشد زیرا وجود این اختلالات موجب ایجاد اختلال در عادت ماهانه آنان می شود ( بویژه در اختلال کم اشتهایی روانی )  

۲. مواد اسهال آور مانند Laxantien, Diuretika, Klistiere و یا مشتقات آن،

۳. کم اشتهایی روانی، گرسنگی مفرط روانی و چاقی مفرط می تو انند در محیطی با هم مشترک باشند.  برخی از افراد کم اشتها یا دارای چاقی  مفرط، حملات غذایی و استفراغ دارند و برخی از افراد مبتلا به گرسنگی مفرط چاق هستند.

البته فقط نیمی از افراد کم اشتها استفراغ می کنند و اغلب افراد مبتلا به گرسنگی مفرط چاق نیستند Carner und Fairbrun1998/Russell 1979))

 لازم به تذکر است که در بعضی مواقع نیز فرد می تواند از یک اختلال به اختلال دیگر مبتلا گردد.

۴.  بدلیل تماس ترشی اسید گوارشی با دندانها به هنگام استفراغ، دندان ها می توانند اسیب ببینند، پتاسیم  بدن فرد کم گردد و اختلالات گوارشی در بدنش ایجاد  شود (در معده، کلیه یا روده ها).

بعلت کم شدن يـتاسیم ،  فرد می تواند به بیماری قلبی دچار شود و فشار خونش بر اثر ضعف يایین بیاید.

 

 

منابع:

Baumann, Urs & Meinrad Perrez: Klinische Psychologie- Psychotherapie, Verlag Hans Huber, Bern 1998

Davison, G & Neale J.: Klinische Psychologie, Verlagsgruppe Beltz, Psychologie Verlags Union, Weinheim 2002

Comer, Ronald J.: Klinische Psychologie, Verlag Spektrum, Heiderberg, 2001

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم فروردین 1386ساعت 22:7  توسط فرید م.دهکردی  |